خبرهای مربوط به VPN در روسیه به‌سرعت تغییر می‌کنند و تیترها اغلب سه چیز کاملاً متفاوت را با هم قاطی می‌کنند: قوانینی که همین حالا اجرا می‌شوند، مقرراتی که مقام‌ها اعلام کرده‌اند، و ایده‌هایی که مطرح شدند و بعد کنار رفتند. برای یک شهروند عادی این تفاوت اهمیت زیادی دارد. پیشنهادی که در روزنامه آمده تکلیف قانونی نیست، و طرحی که کنار گذاشته شده هم ممکن است دوباره برگردد.

این گزارش توضیحی، مهم‌ترین اقدام‌ها را تا اکتبر ۲۰۲۶ با ذکر تاریخ و منبع در این گروه‌ها دسته‌بندی می‌کند. این متن خلاصه‌ای خبری است، نه مشاورهٔ حقوقی. قوانین و تفسیرشان تغییر می‌کنند؛ اگر دربارهٔ وضعیت خودتان به اطمینان نیاز دارید، به منابع رسمی به‌روز یا یک وکیل صلاحیت‌دار مراجعه کنید.

پیشینه: مقرراتی که ارائه‌دهندگان VPN را هدف گرفته‌اند

بیشتر مقررات VPN در روسیه ارائه‌دهندگان و تبلیغ‌کنندگان را هدف گرفته‌اند، نه کاربران عادی را. طبق گاه‌شماری‌ای که مدوزا در ۸ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر کرد، مادهٔ ۱۵٫۸ قانون فدرال اطلاعات از ۱ نوامبر ۲۰۱۷ اجرایی شد. این ماده سرویس‌های VPN و ابزارهای مشابه را موظف می‌کند دسترسی به منابعی را که در فهرست رسمی سایت‌های محدودشده ثبت شده‌اند فیلتر کنند. محدودسازی گستردهٔ سرویس‌های VPN که از این قاعده پیروی نمی‌کردند از سال ۲۰۲۱ آغاز شد.

این رویکرد ادامه دارد. کام‌نیوز (ComNews) به نقل از گفت‌وگوی نهاد فدرال تنظیم‌گر ارتباطات با ریا نووستی، در ۲۶ فوریهٔ ۲۰۲۶ گزارش داد که این نهاد تا پایان فوریهٔ ۲۰۲۶ دسترسی به ۴۶۹ سرویس VPN را محدود کرده است. تنظیم‌گر در این باره به مصوبهٔ شمارهٔ ۱۲۷ دولت مورخ ۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۰ دربارهٔ مدیریت متمرکز شبکهٔ ارتباطات عمومی استناد کرد.

قوانینی که از سپتامبر ۲۰۲۵ اجرا می‌شوند

به گزارش او‌وه‌د‌ه-اینفو (OVD-Info)، بسته‌ای از اصلاحیه‌ها که در ژوئیهٔ ۲۰۲۵ امضا شد، از ۱ سپتامبر ۲۰۲۵ لازم‌الاجرا شد. این بسته سه بخش دارد که اغلب با هم اشتباه گرفته می‌شوند:

  • جریمه برای جست‌وجوی مطالب افراطی. جست‌وجوی عمدی مطالبی که رسماً «افراطی» شناخته شده‌اند ۳٬۰۰۰ تا ۵٬۰۰۰ روبل جریمه دارد. دیده‌بان حقوق بشر در ۲۴ ژوئیهٔ ۲۰۲۵ یادآوری کرد که این قانون جست‌وجوهای «عمدی» را هدف گرفته است، از جمله جست‌وجوهایی که از طریق VPN انجام می‌شوند. این جریمه به جست‌وجوی مطالب ممنوع مربوط است، نه به نصب بودن یک برنامهٔ VPN.
  • جریمه برای تبلیغ سرویس‌های VPN. طبق فهرست او‌وه‌د‌ه-اینفو، جریمه برای اشخاص حقیقی ۵۰٬۰۰۰ تا ۸۰٬۰۰۰ روبل، برای مقام‌ها ۸۰٬۰۰۰ تا ۱۵۰٬۰۰۰ روبل و برای اشخاص حقوقی ۲۰۰٬۰۰۰ تا ۵۰۰٬۰۰۰ روبل است.
  • استفاده از VPN به‌عنوان کیفیت مشدده. تغییری جداگانه در قانون کیفری باعث شده است که استفاده از VPN هنگام ارتکاب جرم بتواند به‌عنوان عامل تشدید مجازات در نظر گرفته شود. مدوزا در ۳۰ آوریل ۲۰۲۶ گزارش داد که رسانهٔ ورستکا (Verstka) نخستین پرونده‌های کیفری را که این ماده در آن‌ها به کار رفته پیدا کرده است؛ هر دو پرونده به خرید مواد مخدر از اینترنت مربوط بودند.

دربارهٔ پرسشی که بسیاری از خوانندگان پیش از همه می‌پرسند: مدوزا در ۳۰ آوریل ۲۰۲۶ نوشت که استفاده از VPN در روسیه همچنان قانونی است. در جست‌وجوهای ما هیچ منبع تازه‌تری پیدا نشد که بگوید این وضعیت تغییر کرده است، اما بهتر است وضعیت فعلی را خودتان بررسی کنید.

مقررات تازهٔ ۲۰۲۶: پلتفرم‌ها، پرداخت‌ها و میزبانی

در سال ۲۰۲۶ فشار به سمت شرکت‌هایی رفت که مردم هر روز از آن‌ها استفاده می‌کنند.

  • پلتفرم‌هایی که VPN را بررسی می‌کنند. به گزارش مدوزا، در بهار ۲۰۲۶ پلتفرم‌های بزرگ روسی به درخواست وزارت توسعهٔ دیجیتال، ارائهٔ خدمات به کاربرانی را که VPN روشن داشتند متوقف کردند؛ جزئیات را در مطلب چرا برخی اپلیکیشن‌ها با VPN کار نمی‌کنند آورده‌ایم.
  • پرداخت در اپ استور. از ۱ آوریل ۲۰۲۶، به درخواست وزارتخانه، اپراتورهای MTS، بیلاین، مگافون و T2 امکان شارژ حساب Apple ID از موجودی تلفن همراه را متوقف کردند. مدوزا همچنین گزارش داد که اپل از سال ۲۰۲۲ تاکنون ده‌ها برنامهٔ VPN را از اپ استور روسیه حذف کرده است.
  • میزبانی. طبق گاه‌شماری ۸ اکتبر ۲۰۲۶ مدوزا، به‌موجب اصلاحیه‌ای در ۲۶ ژوئن ۲۰۲۶، ارائه‌دهندگان میزبانی روسی اجازه ندارند به سرویس‌های VPN که از مادهٔ ۱۵٫۸ پیروی نمی‌کنند ظرفیت محاسباتی بدهند.

اگر به یک برنامهٔ دولتی یا بانکی وابسته‌اید و کار نمی‌کند، احتمالاً دلیلش همین است: محدودیت را خود سرویس و بر اساس الزامات رسمی اعمال می‌کند.

پیشنهادهایی که مطرح، تغییر یا کنار گذاشته شدند

جریمه برای کاربران عادی VPN

به گزارش مدوزا، ماکسوت شادایف، وزیر توسعهٔ دیجیتال، در ۳۱ مارس ۲۰۲۶ گفت که مسئولیت اداری برای استفاده از VPN یکی از گزینه‌هاست، اما وزارتخانه‌اش طرفدار آن نیست و به دنبال یک «مصالحهٔ جامع» است. اگر این تلاش به نتیجه نرسد، جریمه‌ها ممکن است دوباره در دستور کار قرار گیرند. تا جایی که منابع بررسی‌شدهٔ ما نشان می‌دهند، هیچ جریمه‌ای صرفاً برای استفاده از VPN تصویب نشده بود.

هزینه برای ترافیک بین‌المللی تلفن همراه

در مارس ۲۰۲۶ وزارتخانه پیشنهاد کرد از مشترکان تلفن همراه برای ترافیک بین‌المللی بیش از ۱۵ گیگابایت در ماه هزینه گرفته شود. به گزارش بخش روسی بی‌بی‌سی، که مدوزا به آن استناد کرده، مبلغی که مطرح بود حدود ۱۵۰ روبل برای هر گیگابایت اضافه بود. اپراتورها ترافیک VPN را بین‌المللی حساب می‌کنند، پس این طرح به کاربران VPN ضربه می‌زد. مدوزا در ۳۰ آوریل ۲۰۲۶ گزارش داد که قرار بود این طرح از ۱ مه آغاز شود، اما اپراتورها درخواست تعویق کردند.

در ۷ ژوئیهٔ ۲۰۲۶، ایوان لبدف، معاون وزیر، در دومای دولتی گفت: «دریافت هزینه برای ترافیک خارجی در دست بررسی نیست.»

با این حال، گاه‌شماری ۸ اکتبر ۲۰۲۶ مدوزا به نقل از بخش روسی بی‌بی‌سی گزارش می‌دهد که دولت پیشنهاد کرده سهمیهٔ رایگان ترافیک بین‌المللی به ۵۰ گیگابایت افزایش یابد و فعلاً فقط در شبکه‌های 5G هزینه دریافت شود. این با اظهارات ژوئیه در تضاد است. تا اکتبر ۲۰۲۶ این را پیشنهادی حل‌نشده بدانید، نه یک قاعدهٔ لازم‌الاجرا.

لایحه‌های در جریان

گاه‌شماری اکتبر مدوزا همچنین از پیش‌نویس لایحه‌ای برای مقابله با کلاهبرداری خبر می‌دهد که شرکت‌ها را موظف می‌کند استفاده از VPNهای سازمانی را به تنظیم‌گر اطلاع دهند، و فهرستی از افرادی ایجاد می‌کند که با سرورهای اجاره‌ای سرویس VPN راه‌اندازی می‌کنند. افرادی که در این فهرست قرار گیرند ممکن است تا یک سال از بستن قرارداد با ارائه‌دهندگان میزبانی روسی محروم شوند. این متن هنگام نگارش این گزارش هنوز پیش‌نویس بود، نه قانون.

بودجه به کجا می‌رود

هزینه‌ها نشان می‌دهند سیاست‌ها به کدام سو می‌روند. مدوزا با ترجمهٔ گزارشی از فوربس روسیه در ۶ اکتبر ۲۰۲۶ نوشت که پیش‌نویس بودجه برای سامانهٔ فیلتر و مسدودسازی ترافیک اینترنت، در سه سال نزدیک به ۶۰ میلیارد روبل در نظر گرفته است. این پول به مرکز اصلی فرکانس رادیویی می‌رسد. دو سال پیش، برنامه برای همین سامانه و در همین مدت ۳۲ میلیارد روبل بود.

خلاصهٔ سریع: لازم‌الاجرا در برابر پیشنهادی

لازم‌الاجرا (تا اکتبر ۲۰۲۶، طبق منابع بالا):

  • تکلیف فیلتر کردن برای ارائه‌دهندگان VPN (از نوامبر ۲۰۱۷)
  • جریمه برای جست‌وجوی عمدی مطالب افراطی (از ۱ سپتامبر ۲۰۲۵)
  • جریمه برای تبلیغ سرویس‌های VPN (به گزارش او‌وه‌د‌ه-اینفو، از ۱ سپتامبر ۲۰۲۵)
  • استفاده از VPN به‌عنوان کیفیت مشدده در جرائم (قانون مصوب ۲۰۲۵)
  • ممنوعیت خدمات‌رسانی ارائه‌دهندگان میزبانی به سرویس‌های VPN غیرمنطبق (اصلاحیهٔ مورخ ۲۶ ژوئن ۲۰۲۶)

اعمال‌شده از سوی وزارتخانه‌ها و شرکت‌ها، نه با قانونی تازه برای کاربران:

  • رد خدمات به کاربران VPN از سوی پلتفرم‌های بزرگ (از آوریل ۲۰۲۶)
  • توقف شارژ Apple ID از موجودی تلفن همراه (از ۱ آوریل ۲۰۲۶)

پیشنهادی، کنارگذاشته یا حل‌نشده:

  • جریمه برای کاربران عادی VPN (مطرح شد، تصویب نشد)
  • هزینه برای ترافیک بین‌المللی تلفن همراه (در ژوئیهٔ ۲۰۲۶ کنار گذاشته شد؛ ایدهٔ اصلاح‌شده‌ای در اکتبر ۲۰۲۶ گزارش شد)
  • الزام اطلاع‌رسانی دربارهٔ VPN سازمانی و فهرست کاربران میزبانی (پیش‌نویس)

چه کاری از دست شما برمی‌آید

  • تاریخ هر تیتر را بخوانید. بسیاری از پست‌های پربازدید طرح‌هایی از بهار ۲۰۲۶ را توصیف می‌کنند که بعداً کنار گذاشته شدند.
  • ابزار را از محتوا جدا کنید. طبق قانون ۲۰۲۵، جریمه‌ها به جست‌وجوی مطالب ممنوع و تبلیغ VPN مربوط‌اند.
  • برنامه‌ها را فقط از منابع رسمی نصب کنید. هر جا تقاضا برای VPN بالاست، برنامه‌های جعلی «VPN» که اطلاعات را می‌دزدند رایج‌اند. از هر سرویسی که استفاده می‌کنید، از جمله VPNRice برای اندروید، آن را از سایت خود سازنده یا یک فروشگاه رسمی برنامه دریافت کنید.
  • بدانید VPN واقعاً چه می‌کند و چه نمی‌کند، تا بتوانید ادعاها را با آرامش ارزیابی کنید. راهنمای ما با عنوان VPN چیست؟ مبانی را توضیح می‌دهد.
  • پیش از تکیه بر هر ابزاری قوانین محلی را بررسی کنید و به‌روزرسانی‌ها را از منابع معتبر و تاریخ‌دار دنبال کنید.