Từ năm 2025, nhiều người ở Nga quen với một cảnh mới: điện thoại báo sóng đầy vạch nhưng gần như không tải được gì. Đôi khi vài app vẫn chạy, như ngân hàng, cổng dịch vụ công hay ứng dụng gọi taxi, còn mọi thứ khác im bặt. Báo chí gọi đây là chế độ "danh sách trắng" (whitelist).

Bài này giải thích danh sách trắng là gì, các đợt cắt mạng kéo dài bao lâu, vì sao cả dịch vụ đã được duyệt đôi khi vẫn lỗi, và cách chuẩn bị vừa thiết thực vừa hợp pháp. Nội dung dựa trên thông tin báo chí tính đến tháng 10/2026; tình hình mỗi vùng mỗi khác và thay đổi thường xuyên.

Một đợt cắt Internet di động trông như thế nào

Ngày 7/4/2026, Mediazona đưa tin việc cắt Internet di động đã trở thành chuyện thường ngày khắp nước Nga trong năm 2025 và 2026, với lý do chính thức là nguy cơ bị tấn công bằng máy bay không người lái (drone). Các nơi bị ảnh hưởng gồm Omsk, Tyumen, Arkhangelsk và trung tâm Moskva. Ở Rostov-on-Don, những đợt cắt trước đây bắt đầu lúc 7 hay 8 giờ tối, nay có khi bắt đầu ngay từ 4 giờ chiều. Theo Mediazona, ở Bryansk kết nối kém đến mức phần lớn cửa hàng ngừng nhận thanh toán bằng thẻ.

Xét theo chuẩn thế giới, quy mô này rất lớn. Trong nghiên cứu về năm 2025, cập nhật ngày 5/1/2026, Top10VPN đếm được 57 đợt cắt mạng ở Nga, nhiều hơn mọi quốc gia khác, gây thiệt hại kinh tế ước tính 11,9 tỷ USD trên tổng số 19,7 tỷ USD toàn cầu.

"Danh sách trắng" là gì

Danh sách trắng là danh sách các dịch vụ vẫn truy cập được khi mọi thứ khác bị cắt. Theo Mediazona, danh sách này, tên chính thức là "sổ đăng ký các dịch vụ có ý nghĩa xã hội", bắt đầu từ tháng 9/2025 với 57 trang web, trong đó có các hãng tin nhà nước, ngân hàng, Gosuslugi, VK, ứng dụng nhắn tin Max và Ozon. Về sau, danh sách mở rộng thêm các trang chính quyền địa phương, dịch vụ taxi Maxim và dịch vụ thời tiết Gismeteo.

Muốn có tên trong danh sách thì phải chấp nhận điều kiện. Mediazona cho biết tháng 2/2026, FSB được cho là đã yêu cầu các ngân hàng lớn lắp thiết bị giám sát SORM, và ngân hàng nào từ chối thì bị loại khỏi danh sách trắng. Ngày 30/4/2026, Meduza đưa tin hồi cuối tháng 3, Bộ Phát triển Kỹ thuật số đã yêu cầu các nền tảng lớn chặn người dùng đang bật VPN, nếu không sẽ mất chỗ trong danh sách trắng.

Cắt mạng kéo dài bao lâu, và ai quyết định

Các đợt cắt mạng có thể chỉ vài giờ buổi tối, cũng có thể kéo dài hàng tuần.

  • Moskva, tháng 3/2026. Theo Mediazona, Internet di động ở trung tâm Moskva mất gần ba tuần. Ngày 23/3/2026, Novaya Gazeta Europe đưa tin danh sách trắng đã được áp cho mọi mạng ở thủ đô, chỉ cho lưu lượng đi tới các tên miền đã duyệt trước.
  • St Petersburg, tháng 3/2026. Theo Novaya Gazeta Europe, vào một ngày thứ Bảy của tháng 3, người dùng bắt đầu gần như mất hẳn Internet di động.
  • Chưa có ngày kết thúc cố định. Novaya Gazeta Europe dẫn lời người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov rằng tình trạng gián đoạn sẽ kéo dài "chừng nào còn cần các biện pháp bổ sung để bảo đảm an toàn cho công dân của chúng ta".

Về chuyện ai quyết định, Mediazona dẫn tin của The Bell cho biết các đợt cắt ở Moskva tháng 3/2026 do một bộ phận của FSB ra lệnh, chứ không phải Bộ Phát triển Kỹ thuật số. Tháng 2/2026, Duma Quốc gia đã thông qua dự luật cho phép FSB yêu cầu nhà mạng ngừng dịch vụ di động.

Vì sao trang trong danh sách trắng vẫn có thể lỗi

Nhiều người ngạc nhiên khi một app đã được duyệt vẫn không chạy lúc mạng bị cắt. Có vài nguyên nhân:

  • Trang web dựa vào dịch vụ khác. Một app hiện đại có thể tải bản đồ, hình ảnh, trang thanh toán, hệ thống đăng nhập hay công cụ phân tích từ các tên miền và máy chủ khác. Chỉ cần một mảnh trong số đó không nằm trong danh sách, app có thể đứng hình hoặc báo lỗi dù địa chỉ chính của nó được phép.
  • Danh sách hoạt động theo địa chỉ. Nhiều dịch vụ dùng chung địa chỉ IP qua các nhà cung cấp hosting và mạng phân phối nội dung (CDN, hệ thống phân phát tệp của một trang từ máy chủ đặt khắp thế giới). Ngày 31/8/2026, Meduza đưa tin Bộ Phát triển Kỹ thuật số đã đề nghị các nhà cung cấp hosting, bảo vệ web và CDN chuyển địa chỉ IP của các tài nguyên trong danh sách trắng sang những dải mạng con riêng, vì các trang chưa được duyệt có thể dùng chung địa chỉ. Những thay đổi kiểu này có thể tạm thời làm hỏng một số thứ.
  • Danh sách thay đổi. Theo Meduza, Bộ Phát triển Kỹ thuật số cập nhật danh sách thường xuyên; trang web có thể được thêm vào hoặc bị gỡ ra.
  • Kiểm tra VPN. Theo Meduza, từ tháng 4/2026, một số dịch vụ lớn của Nga từ chối truy cập khi VPN đang bật, nên một VPN đang chạy hoặc một cấu hình VPN bị bỏ quên có thể là lý do app trong danh sách vẫn từ chối bạn (xem Vì sao một số app không chịu chạy khi bật VPN).
  • Mạng bị nghẽn. Khi chỉ còn vài dịch vụ truy cập được, lưu lượng dồn vào chúng và tải trên các kết nối còn lại có thể tăng, nên ngay cả dịch vụ được phép cũng có thể chậm.

Chuẩn bị thế nào: danh sách việc cần làm

Không bước nào dưới đây nhằm đi vòng qua bất kỳ hạn chế nào. Chúng chỉ giúp bạn bớt bị xáo trộn khi dữ liệu di động biến mất.

Trước khi mất mạng

  • Tải bản đồ ngoại tuyến cho thành phố bạn ở và những tuyến đường hay đi. Hầu hết app bản đồ cho phép lưu khu vực để dùng khi không có mạng.
  • Lưu sẵn giấy tờ quan trọng trên máy: vé, thẻ lên máy bay, xác nhận đặt chỗ, thông tin bảo hiểm và ảnh chụp các mã QR bạn có thể cần.
  • Giữ ít tiền mặt. Máy quẹt thẻ cũng cần kết nối, và ở Bryansk phần lớn cửa hàng đã ngừng nhận thẻ.
  • Thống nhất kế hoạch với gia đình: ai gọi cho ai, và gặp nhau ở đâu nếu ứng dụng nhắn tin ngừng hoạt động.
  • Ghi lại các số điện thoại quan trọng ra giấy hoặc vào danh bạ điện thoại, đừng chỉ lưu trong ứng dụng nhắn tin.

Trong lúc mất mạng

  • Dùng cuộc gọi thoại và SMS. Cuộc gọi và tin nhắn thông thường không cần dữ liệu di động, nên có thể vẫn hoạt động khi Internet không còn. Tuy vậy, dự luật tháng 2/2026 áp dụng cho dịch vụ di động nói chung, nên đừng mặc định lúc nào cũng gọi được.
  • Tìm kết nối cố định. Internet cố định ở nhà hoặc Wi-Fi ở cơ quan, thư viện, quán cà phê có thể vẫn dùng được, dù ở Moskva tháng 3/2026 có tin danh sách trắng được áp cho mọi mạng. Nếu vào mạng công cộng, hãy làm theo hướng dẫn dùng Wi-Fi công cộng an toàn của chúng tôi.
  • Kiểm tra xem bạn thực sự đang ở mạng nào. Công cụ IP của tôi là gì cho thấy kết nối của bạn đang hiện ra với địa chỉ công khai nào, qua nhà mạng nào. Nhờ vậy bạn biết mình đang dùng Wi-Fi hay dữ liệu di động, và có cấu hình VPN nào đang bật không.
  • Cẩn trọng với thông tin. Khi mất mạng, tin đồn lan qua ảnh chụp màn hình và tin nhắn chuyển tiếp. Hãy chờ xác nhận từ hơn một nguồn đáng tin, có ghi ngày tháng.

Sau khi có mạng lại

  • Cập nhật các app khi kết nối trở lại, và kiểm tra app ngân hàng, app dịch vụ công có chạy bình thường không.
  • Rà lại các bản lưu ngoại tuyến và làm mới những gì đã cũ.

Điểm chính

  • Tính đến tháng 10/2026, việc cắt Internet di động ở Nga diễn ra thường xuyên, có thể kéo dài từ vài giờ đến vài tuần và chưa có ngày kết thúc được công bố.
  • Danh sách trắng giữ cho một số ít dịch vụ đã duyệt vẫn truy cập được, nhưng danh sách có điều kiện và thay đổi theo thời gian.
  • Dịch vụ đã duyệt vẫn có thể lỗi vì thành phần của bên thứ ba, địa chỉ dùng chung, kiểm tra VPN và nghẽn mạng.
  • Chuẩn bị là những việc bình thường và hợp pháp: bản đồ và giấy tờ ngoại tuyến, tiền mặt, số điện thoại, kế hoạch gia đình, và kiên nhẫn trước tin chưa kiểm chứng.