Bạn mở app ngân hàng và gặp thông báo lỗi. Một app mua sắm không chịu tải, hay một trang video yêu cầu bạn "tắt VPN". Bạn tắt VPN, mọi thứ lại chạy bình thường, nhưng phần còn lại của điện thoại thì không còn được bảo vệ. Đây là một trong những phiền toái phổ biến nhất của người dùng VPN.

Từ tháng 4/2026, người dùng ở Nga gặp chuyện này thường xuyên hơn hẳn, vì nhiều nền tảng lớn bắt đầu hạn chế người dùng đang bật VPN. Bài này giải thích vì sao các dịch vụ lại phản ứng với VPN, chuyện gì đã xảy ra ở Nga, và cách dùng chia đường hầm (split tunneling). Đây là một tuỳ chọn minh bạch: các app bạn chọn dùng kết nối bình thường, còn phần lưu lượng còn lại vẫn đi trong VPN.

Vì sao dịch vụ phản ứng với kết nối VPN

Khi bạn dùng VPN, trang web và app thấy địa chỉ IP của máy chủ VPN chứ không phải của bạn. Với họ, bạn như đang kết nối từ mạng của máy chủ đó, có khi ở một nước khác. Dịch vụ có thể phản ứng vì nhiều lý do:

  • Kiểm tra gian lận. Ngân hàng và dịch vụ thanh toán thường xem lượt đăng nhập đến từ đâu. Mạng hay quốc gia đột ngột thay đổi có thể khiến bạn phải qua thêm bước kiểm tra, hoặc bị chặn luôn.
  • Quy định theo vùng. Dịch vụ xem phim, cửa hàng và dịch vụ công có thể chỉ được phép phục vụ người dùng ở một số vùng, và địa chỉ IP là một cách để họ ước đoán vị trí.
  • Quy định pháp luật. Ở một số nước, nhà chức trách buộc các nền tảng hạn chế người dùng VPN. Đó là chuyện đã xảy ra ở Nga năm 2026.

Không điều nào ở trên có nghĩa là VPN làm sai. VPN chỉ đơn giản làm đúng việc của nó là che địa chỉ thật của bạn, và dịch vụ phản ứng với những gì nó thấy.

Chuyện gì đã xảy ra ở Nga tháng 4/2026

Ngày 30/4/2026, Meduza đưa tin hồi cuối tháng 3, Bộ Phát triển Kỹ thuật số đã yêu cầu các nền tảng lớn chặn truy cập của người dùng đang bật VPN, nếu không sẽ mất chỗ trong "danh sách trắng" (whitelist) các dịch vụ được chính phủ duyệt. Đến giữa tháng 4, Gosuslugi (cổng dịch vụ công), Sberbank, Ozon, Wildberries, Aviasales, các dịch vụ của Yandex và Đường sắt Nga đã bắt đầu từ chối người dùng VPN. Các hạn chế này còn vướng cả những người chỉ đơn giản là đang ở nước ngoài.

Trước đó, ngày 14/4/2026, Meduza đã dẫn lại phản ánh của người dùng (tờ báo chưa tự kiểm chứng) rằng một số mục trong bảng tin Mail.ru hiện biểu ngữ đề nghị người đọc tắt VPN và video trên VK không tải được. Một biên tập viên của Meduza thấy thông báo của VK nói video sẽ tải nhanh hơn khi không dùng VPN.

Thay đổi này cũng khiến các nền tảng chịu thiệt. Ngày 15/5/2026, Meduza dẫn một nghiên cứu của Digital Budget do Kommersant đưa tin, cho biết các công ty có hạn đến 15/4 để chặn người dùng VPN, và lưu lượng di động tháng 4 so với tháng 3 giảm 10% ở Wildberries, 3% ở Ozon và Yandex Market, 1,5% ở Avito. Nghiên cứu ước tính thiệt hại khoảng 7 tỷ rúp.

Để nắm rộng hơn các quy định đứng sau chuyện này, xem Quy định về VPN ở Nga năm 2026.

Chia đường hầm là gì

Chia đường hầm là chỉ đưa một phần lưu lượng đi qua VPN, phần còn lại dùng kết nối bình thường. Trên điện thoại, dạng thiết thực nhất là chia đường hầm theo từng app: bạn chọn app nào đi qua VPN, hoặc app nào nằm ngoài VPN.

Android hỗ trợ trực tiếp tính năng này. Theo tài liệu Android Developers, một app VPN có thể tạo danh sách app được phép hoặc danh sách app bị loại trừ, nhưng không thể dùng cả hai. Với danh sách được phép, chỉ các app trong danh sách dùng VPN, mọi app khác dùng mạng của hệ thống như thể VPN không chạy. Với danh sách loại trừ, các app trong danh sách dùng kết nối bình thường, còn mọi thứ khác đi qua VPN. Danh sách phải đặt xong trước khi thiết lập kết nối, nên muốn đổi thì phải kết nối lại.

Đây là một tuỳ chọn tiêu chuẩn, hiển thị rõ ràng. Nó không che giấu gì cả: app bị loại trừ kết nối y như khi không có VPN, từ địa chỉ thật của bạn, và dịch vụ thấy đúng những gì nó chờ đợi.

Khi nào nên chia đường hầm

  • App ngân hàng và thanh toán phản ứng không tốt với địa chỉ IP thay đổi.
  • Dịch vụ trong nước và cổng thông tin công chỉ phục vụ người dùng kết nối từ mạng trong nước.
  • App xem phim hoặc truyền hình trong nước gắn với vùng bạn sinh sống.
  • Công cụ làm việc như client VPN của công ty hay phần mềm đồng bộ tệp nội bộ cần kết nối trực tiếp.

Cách này cũng có những đánh đổi cần nhớ:

  • App bị loại trừ không được VPN bảo vệ. Lưu lượng của chúng đi qua mạng bình thường, nên trên Wi-Fi công cộng chúng chỉ còn dựa vào lớp mã hoá của chính app (phần lớn app ngân hàng dùng HTTPS). Xem hướng dẫn dùng Wi-Fi công cộng an toàn để biết những thói quen có ích.
  • "Chặn kết nối không qua VPN" ảnh hưởng tới danh sách. Tài liệu Android cảnh báo khi lưu lượng ngoài VPN bị chặn, các app không nằm trong danh sách có thể mất kết nối. Hãy kiểm tra các app bạn cần vẫn chạy sau khi đổi cài đặt.
  • Càng ít ngoại lệ càng an toàn. Chỉ loại trừ những app thật sự cần, đừng loại mọi app từng báo lỗi.

Cách thiết lập

Trên Android, app VPNRice có mục "Ứng dụng dùng VPN" (VPN theo từng app) trong phần cài đặt: chọn app nào dùng VPN, ví dụ trình duyệt và các app nhắn tin, còn app ngân hàng giữ kết nối bình thường. Chế độ theo app chạy trên WireGuard. App cho Windows có tính năng lọc ứng dụng (app filtering) cho các chương trình bạn muốn giữ ở kết nối trực tiếp. Trên iPhone và iPad, toàn bộ lưu lượng đi qua VPN khi đang kết nối, vì trên các thiết bị này app không cho chọn theo từng ứng dụng.

Với app VPN khác, hãy tìm các cài đặt có tên "split tunneling", "per-app VPN", "app filter" hoặc "excluded apps".

Kiểm tra xem đã chạy đúng chưa

Sau khi thiết lập chia đường hầm:

  1. Kết nối VPN.
  2. Mở một trình duyệt đi qua VPN và vào IP của tôi là gì. Trang phải hiện địa chỉ của máy chủ VPN.
  3. Mở app bị loại trừ và xác nhận nó chạy bình thường.
  4. Nếu app bị loại trừ vẫn báo lỗi, hãy ngắt kết nối, kiểm tra lại danh sách rồi kết nối lại, vì danh sách chỉ có hiệu lực với kết nối mới.

Điểm chính

  • Dịch vụ hạn chế người dùng VPN chủ yếu vì kiểm tra gian lận, quy định theo vùng hoặc, ở một số nước, quy định pháp luật.
  • Ở Nga, các nền tảng lớn bắt đầu từ chối người dùng VPN từ giữa tháng 4/2026 theo yêu cầu của Bộ Phát triển Kỹ thuật số; người dùng ở nước ngoài cũng bị ảnh hưởng.
  • Chia đường hầm theo app cho phép các app được chọn dùng kết nối bình thường, phần còn lại vẫn được bảo vệ.
  • App bị loại trừ mất lớp bảo vệ của VPN, nên hãy giữ danh sách thật ngắn và cẩn thận khi dùng trên mạng công cộng.