Suốt nhiều năm, WhatsApp và Telegram là cách mặc định để nhiều người ở Nga trò chuyện với gia đình, đồng nghiệp và hàng xóm. Từ tháng 8/2025 đến mùa xuân năm 2026, cả hai dịch vụ chuyển từ chỗ hoạt động bình thường sang bị hạn chế nặng nề, trong khi chính quyền ra sức quảng bá một ứng dụng thay thế do nhà nước hậu thuẫn mang tên Max.

Bài viết này điểm lại các sự kiện theo trình tự, dựa trên những bản tin có ghi ngày. Sau đó, chúng tôi xem sự thay đổi này có ý nghĩa gì với quyền riêng tư của bạn, vì chọn ứng dụng nhắn tin cũng là chọn ai có thể xem cuộc trò chuyện của mình. Các nguồn chúng tôi dùng chỉ kéo dài đến tháng 4/2026; chúng tôi không xác minh được tình hình những tháng sau đó, nên bạn hãy coi các mốc cuối như một bức ảnh chụp tại thời điểm đó chứ không phải hiện trạng.

Mùa hè – mùa thu 2025: cuộc gọi bị hạn chế trước

  • Mùa hè 2025. Theo Meduza, cuộc gọi video trên Telegram bắt đầu bị hạn chế.
  • Tháng 8/2025. Cơ quan quản lý viễn thông liên bang bắt đầu hạn chế cuộc gọi thoại trên WhatsApp và Telegram, khiến người dùng không thể gọi được trong app. Reuters đưa tin cơ quan này viện lý do hai công ty không chia sẻ thông tin với cơ quan thực thi pháp luật trong các vụ lừa đảo và khủng bố.
  • 1/9/2025. Theo Verdict dẫn Reuters, điện thoại và máy tính bảng bán tại Nga bắt buộc phải cài sẵn Max. Cũng từ ngày này, thiết bị Apple phải cài sẵn kho ứng dụng nội địa RuStore, còn TV thông minh phải có sẵn app truyền hình LIME HD từ 1/1/2026.
  • Tháng 10/2025. Theo Mediazona, cả hai ứng dụng nhắn tin bị hạn chế hoàn toàn ở các vùng phía nam.
  • Cuối tháng 11/2025. Mediazona đưa tin WhatsApp bị bóp băng thông trên toàn quốc.

Tháng 12/2025 – tháng 2/2026: WhatsApp bị chặn

  • Cuối tháng 12/2025. Meduza viết rằng theo truyền thông, tốc độ WhatsApp ở Nga đã giảm 70–80%. Cơ quan quản lý nói họ "tiếp tục áp dụng nhất quán các biện pháp hạn chế". Theo Mediazona, ngày 23/12, Meta cáo buộc Moskva tìm cách đẩy hơn 100 triệu người dùng sang "những ứng dụng kém an toàn hơn và do nhà nước áp đặt".
  • 12/2/2026. Reuters đưa tin người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov tuyên bố WhatsApp đã bị chặn, với lý do Meta "không sẵn lòng tuân thủ luật pháp Nga", đồng thời giới thiệu Max là "ứng dụng nhắn tin quốc gia". WhatsApp đáp lại rằng "tìm cách cô lập hơn 100 triệu người dùng khỏi liên lạc riêng tư và an toàn là một bước thụt lùi". Một số tên miền của WhatsApp cũng biến mất khỏi sổ đăng ký tên miền quốc gia của Nga.

Tháng 2 – tháng 4/2026: Telegram bị hạn chế theo từng đợt

  • 10/2/2026. Theo Meduza dẫn RBC, cơ quan quản lý bắt đầu "làm chậm" Telegram trên toàn quốc. Cơ quan này nói sẽ tiếp tục triển khai các biện pháp hạn chế, viện dẫn "việc tuân thủ luật pháp Nga và bảo vệ công dân". Người dùng đã phản ánh tình trạng gián đoạn suốt hai ngày trước đó.
  • Đầu đến giữa tháng 3/2026. Người dùng nhận thấy sự cố ngày càng nhiều. Meduza đưa tin số liệu đo mạng của OONI (Open Observatory of Network Interference, dự án quốc tế kiểm tra khả năng truy cập trang web và ứng dụng) cho thấy 72% lượt kiểm tra có bất thường tính đến 20/3, nghĩa là app chỉ chạy được khoảng một lần trong ba lần thử.
  • 20–23/3/2026. Novaya Gazeta Europe dẫn dữ liệu OONI cho biết mức chặn lên gần 80% trong một dịp cuối tuần, rồi giảm xuống 51% vào thứ Hai 23/3. Tờ báo viết rằng lệnh chặn toàn bộ ban đầu dự kiến có hiệu lực từ 1/4.
  • 10/4/2026. Theo Meduza dẫn trang Agentstvo, tỷ lệ bất thường theo dữ liệu OONI lên tới 95% vào sáng 10/4, mức cao nhất kể từ khi đợt hạn chế mới bắt đầu. Người dùng cho biết tin nhắn không gửi được và ảnh, video không tải được.

Theo bản tin có ghi ngày muộn nhất trong các nguồn của chúng tôi, Telegram bị hạn chế nghiêm trọng nhưng tình hình thay đổi theo từng tuần. Chúng tôi không tìm được nguồn đáng tin nào mô tả tình hình vào tháng 10/2026.

Đẩy người dùng sang Max

Max là ứng dụng nhắn tin do nhà nước hậu thuẫn mà chính quyền giới thiệu là phương án thay thế. Mediazona mô tả cách Max được đưa vào đời sống hành chính: một sắc lệnh tổng thống tháng 6/2025, một đạo luật tháng 12/2025 buộc đơn vị quản lý chung cư bên ngoài Moskva liên lạc với cư dân qua Max, và thông tin về kế hoạch chuyển tin nhắn SMS báo giao dịch ngân hàng sang ứng dụng này.

Về quyền riêng tư, vẫn còn những câu hỏi chưa có lời đáp:

  • App kiểm tra những gì. Theo Mediazona, tháng 3/2026, một bài phân tích đăng trên Habr cho biết bản Android của Max dò xem một số tên miền, trong đó có Telegram và WhatsApp, có truy cập được hay không, gửi kết quả đi, kiểm tra địa chỉ IP thật của người dùng qua nhiều dịch vụ tra cứu IP và gửi một cờ cho biết VPN có đang bật hay không. Bộ phận báo chí của Max phủ nhận và nói việc tra cứu IP là cần thiết cho cuộc gọi thoại.
  • Quyền truy cập. Theo Verdict, truyền thông nhà nước nói Max "cần ít quyền truy cập dữ liệu người dùng hơn" so với WhatsApp và Telegram. Giới chỉ trích gọi đây là công cụ giám sát, điều mà chính quyền bác bỏ.
  • Mã hoá. Không nguồn nào chúng tôi xem xét cho biết Max có dùng mã hoá đầu cuối hay không, và Mediazona đưa tin các đơn vị quân đội được yêu cầu không dùng Max từ tháng 2/2026, được cho là vì ứng dụng này không đủ an toàn.

Mã hoá đầu cuối ở đây có nghĩa là gì

Mã hoá đầu cuối nghĩa là tin nhắn được mã hoá ngay trên thiết bị của bạn và chỉ có thể giải mã trên thiết bị của người nhận, nên ngay cả công ty vận hành dịch vụ cũng không đọc được. Ba ứng dụng này khác nhau:

  • WhatsApp cho biết trên trang quyền riêng tư rằng tin nhắn, ảnh và cuộc gọi cá nhân "chỉ giữa bạn và những người bạn chọn" và "ngay cả WhatsApp cũng không xem được".
  • Telegram nói trong phần Hỏi đáp rằng các "cloud chat" (trò chuyện đám mây) thông thường, kể cả nhóm, dùng mã hoá máy chủ – máy khách, còn "mọi tin nhắn trong secret chat (trò chuyện bí mật) đều được mã hoá đầu cuối". Như vậy, trò chuyện Telegram thông thường mặc định không được mã hoá đầu cuối.
  • Max: các nguồn của chúng tôi không có thông tin công khai nào được kiểm chứng độc lập về điểm này.

Bảo vệ tài khoản và dữ liệu của bạn

Dù dùng ứng dụng nào, những bước dưới đây đều hợp pháp và hữu ích ở mọi quốc gia:

  • Bật xác minh hai bước trên mọi ứng dụng nhắn tin bạn dùng, để kẻ gian không thể chiếm tài khoản chỉ bằng một mã SMS đánh cắp được.
  • Sao lưu những cuộc trò chuyện quan trọng khi app còn hoạt động, và cất bản sao lưu ở nơi do bạn kiểm soát.
  • Rà soát quyền của app trong phần cài đặt điện thoại, nhất là vị trí, danh bạ, micro và camera, với mọi ứng dụng nhắn tin, kể cả Max.
  • Tránh các bản "mod" không chính thức của ứng dụng nhắn tin và những đường link hứa hẹn "bản dùng được". Đây là cách phổ biến để phát tán mã độc và đánh cắp tài khoản.
  • Biết địa chỉ IP của bạn tiết lộ những gì. App có thể thấy địa chỉ IP công khai của bạn, và qua đó biết vị trí gần đúng cùng nhà mạng bạn dùng. Công cụ Kiểm tra rò rỉ WebRTC cho thấy trình duyệt của bạn để lộ những gì, còn bài VPN là gì? giải thích VPN che được gì và không che được gì.
  • Tìm hiểu luật địa phương trước khi cài hay thay đổi bất kỳ công cụ nào, và đối chiếu tin tức với nhiều nguồn có ghi ngày.

Những điểm chính

  • Các hạn chế đến theo từng bước: cuộc gọi bị hạn chế từ giữa năm 2025, WhatsApp bị bóp băng thông rồi bị tuyên bố chặn ngày 12/2/2026, còn Telegram bị siết dần từ tháng 2 đến tháng 4/2026.
  • Max được cài sẵn trên thiết bị mới và được nhà nước quảng bá, nhưng thiếu thông tin độc lập về cơ chế mã hoá, và một bài phân tích hồi tháng 3/2026 đã đặt ra câu hỏi về những gì app này kiểm tra trên điện thoại của bạn.
  • Cơ chế mã hoá khác nhau giữa các app: trên Telegram, chỉ secret chat mới được mã hoá đầu cuối.