VPN یا «شبکهٔ خصوصی مجازی» از آن ابزارهایی است که بسیاری از مردم نصبش می‌کنند بی‌آنکه دقیقاً بدانند چه کاری انجام می‌دهد. عده‌ای فکر می‌کنند VPN آن‌ها را در اینترنت نامرئی می‌کند. عده‌ای دیگر گمان می‌کنند فقط به درد کارمندان اداره‌ها می‌خورد. حقیقت جایی میان این دو است، و وقتی بفهمید VPN چگونه کار می‌کند، تصمیم‌گیری دربارهٔ اینکه کی ارزش روشن کردن دارد بسیار ساده‌تر می‌شود.
این راهنما با زبانی ساده توضیح می‌دهد VPN چیست، از چه چیزهایی محافظت می‌کند، از چه چیزهایی محافظت نمی‌کند و در چند موقعیت مشخص، صادقانه می‌گوید که می‌توانید آن را خاموش بگذارید.
VPN در عمل چه می‌کند
هر بار که گوشی، لپ‌تاپ یا تلویزیون شما به اینترنت وصل می‌شود، ترافیک آن پیش از رسیدن به یک وب‌سایت از چند طرف عبور می‌کند: شبکهٔ Wi-Fi که به آن وصل هستید، شرکتی که آن شبکه را اداره می‌کند، ارائه‌دهندهٔ اینترنت شما و در نهایت خودِ سرور وب‌سایت یا اپلیکیشن. هر کدام از این طرف‌ها می‌توانند بخشی از اطلاعات اتصال شما را ببینند.
VPN یک تونل رمزگذاری‌شده میان دستگاه شما و یک سرور VPN می‌سازد. دستگاه شما هر تکه از ترافیک را در لایه‌ای از رمزگذاری می‌پیچد و به سرور VPN می‌فرستد؛ سرور آن را باز می‌کند و به اینترنت گسترده‌تر می‌سپارد. پاسخ‌ها هم از همین مسیر برمی‌گردند.
این طراحی دو اثر عملی دارد:
- شبکهٔ محلی و ارائه‌دهندهٔ اینترنت شما کمتر می‌بینند. آن‌ها می‌توانند ببینند که به یک سرور VPN وصل هستید و چه حجمی از داده جابه‌جا می‌شود، اما ترافیک شما یا وب‌سایت‌هایی را که درون تونل باز می‌کنید نمی‌بینند.
- وب‌سایت‌ها به جای نشانی IP شما، نشانی IP سرور VPN را می‌بینند. نشانی IP عمومی شما می‌تواند موقعیت تقریبی و ارائه‌دهندهٔ اینترنتتان را آشکار کند. وقتی VPN روشن است، سایت‌ها نشانی سروری را می‌بینند که به آن وصل شده‌اید.
مرکز ملی امنیت سایبری بریتانیا (NCSC) نیز در راهنمای خود برای سازمان‌ها VPN را به شکلی مشابه توصیف می‌کند: اتصال‌های شبکه‌ای رمزگذاری‌شده که از «داده‌های در حال انتقال» در یک شبکهٔ غیرقابل‌اعتماد محافظت می‌کنند.
VPN چگونه روی دستگاه شما قرار می‌گیرد
در گوشی‌ها و رایانه‌های امروزی، VPN یک ترفند مرورگر نیست؛ در سطح سیستم‌عامل کار می‌کند. برای نمونه در Android، اپلیکیشن‌ها از یک سرویس سیستمی استفاده می‌کنند که یک رابط شبکهٔ مجازی می‌سازد. مستندات توسعه‌دهندگان Android توضیح می‌دهد که سیستم پیش از آنکه اپلیکیشنی بتواند VPN راه‌اندازی کند، از کاربر اجازه می‌گیرد و تا زمانی که VPN فعال است، نماد یک کلید را در نوار وضعیت نشان می‌دهد. به همین دلیل است که بار اولی که با یک اپلیکیشن VPN وصل می‌شوید، پنجرهٔ «درخواست اتصال» را می‌بینید.
افزونه‌های مرورگر فرق دارند. افزونه‌ای که شبیه VPN عمل می‌کند معمولاً فقط برای خودِ مرورگر نقش پراکسی را دارد، پس اپلیکیشن‌های بیرون از مرورگر را پوشش نمی‌دهد. اگر می‌خواهید از همهٔ ترافیک دستگاه محافظت شود، از اپلیکیشن مخصوص همان پلتفرم استفاده کنید.
چه زمانی VPN واقعاً مفید است
روی Wi-Fi که در اختیار شما نیست
کافه‌ها، فرودگاه‌ها، هتل‌ها و قطارها Wi-Fi راحتی در اختیارتان می‌گذارند، اما نمی‌دانید آن شبکه چقدر درست مدیریت می‌شود یا چه کسان دیگری به آن وصل‌اند. بیشتر وب‌سایت‌ها امروز از HTTPS استفاده می‌کنند که از محتوای هر صفحه محافظت می‌کند. VPN لایهٔ دومی اضافه می‌کند: اینکه به کدام سایت‌ها سر می‌زنید را از گردانندهٔ شبکه پنهان می‌کند و از اپلیکیشن‌ها یا سرویس‌های قدیمی‌تری که ممکن است همه‌چیز را به‌درستی رمزگذاری نکنند، محافظت می‌کند. در راهنمای ما دربارهٔ امنیت در Wi-Fi عمومی این موضوع را با جزئیات بیشتری بررسی کرده‌ایم.
وقتی می‌خواهید وب‌گردی‌تان از دید ارائه‌دهندهٔ اینترنت دور بماند
ارائه‌دهندهٔ اینترنت شما معمولاً می‌تواند نام دامنه‌هایی را که جست‌وجو می‌کنید و سرورهایی را که به آن‌ها وصل می‌شوید ببیند. راهنمای «دفاع شخصی در برابر نظارت» از EFF یادآوری می‌کند که این نوع اطلاعات، که اغلب «فراداده» (metadata) نامیده می‌شود، حتی وقتی خودِ محتوا رمزگذاری شده باشد، می‌تواند چیزهای زیادی دربارهٔ یک فرد بگوید. VPN این دید را از ارائه‌دهندهٔ اینترنت شما به ارائه‌دهندهٔ VPN منتقل می‌کند؛ به همین دلیل انتخاب ارائه‌دهنده‌ای که به آن اعتماد دارید اهمیت دارد.
وقتی نمی‌خواهید هر سایتی نشانی IP شما را ببیند
نشانی IP عمومی شما با هر سروری که با آن ارتباط می‌گیرید به اشتراک گذاشته می‌شود. این نشانی، نشانی خانهٔ شما نیست، اما می‌تواند به شهر و ارائه‌دهندهٔ اینترنتتان اشاره کند. VPN آن را با نشانی سرور VPN جایگزین می‌کند. همین حالا می‌توانید با ابزار IP من چیست ببینید اتصال شما چه چیزهایی را آشکار می‌کند.
وقتی در سفر هستید
وقتی دور از خانه‌اید، VPN به شما امکان می‌دهد روی هر شبکه‌ای که هتل یا محل اقامت در اختیارتان می‌گذارد، همان اتصال آشنا و رمزگذاری‌شده را ادامه دهید، به جای آنکه به هر شبکهٔ تازه جداگانه اعتماد کنید.
کارهایی که VPN انجام نمی‌دهد
شفاف بودن دربارهٔ محدودیت‌ها به همان اندازه مهم است. VPN:
- شما را ناشناس نمی‌کند. اگر وارد حساب کاربری‌تان شوید، آن سرویس می‌داند که شما هستید. کوکی‌ها، اثر انگشت مرورگر و نشست‌های واردشده همچنان شما را شناسایی می‌کنند.
- جلوی فیشینگ یا بدافزار را نمی‌گیرد. صفحهٔ ورود جعلی از درون تونل هم همچنان جعلی است. سیستم‌عامل و اپلیکیشن‌هایتان را به‌روز نگه دارید و با پیوندها و پیوست‌ها محتاط باشید.
- جایگزین HTTPS یا رمزهای عبور قوی نیست. بلکه مکمل آن‌هاست. هر جا که می‌توانید از رمزهای عبور یکتا و تأیید دومرحله‌ای استفاده کنید.
- اعتماد را جابه‌جا می‌کند، نه اینکه حذفش کند. سرورهای ارائه‌دهندهٔ VPN ترافیک شما را جابه‌جا می‌کنند. EFF پیشنهاد می‌کند پیش از تکیه بر یک VPN بپرسید هزینه‌هایش را چگونه تأمین می‌کند، مدل کسب‌وکارش چیست و تحت قوانین کدام کشورها فعالیت می‌کند. EFF همچنین صریحاً می‌گوید که VPN ابزاری برای ناشناس ماندن نیست.
چه زمانی می‌توانید آن را خاموش بگذارید
لازم نیست VPN در تمام لحظه‌های شبانه‌روز روشن باشد. خاموش کردن آن در این موارد منطقی است:
- روی شبکهٔ خانگی خودتان هستید که به آن اعتماد دارید و فقط کارهایی انجام می‌دهید که از قبل به‌صورت سرتاسری رمزگذاری شده‌اند.
- سرویسی که به آن وابسته‌اید، مثلاً بانکتان، به‌طور موقت اتصال از نشانی‌های VPN را نمی‌پذیرد. VPN را خاموش کنید، کارتان را تمام کنید و دوباره روشنش کنید.
- باید به دستگاهی در شبکهٔ محلی‌تان دسترسی پیدا کنید، مثل چاپگر یا سرور رسانهٔ خانگی، و تنظیمات شما اجازهٔ دسترسی محلی از درون تونل را نمی‌دهد.
اگر دیدید سایتی رفتار عجیبی دارد، پیش از خاموش کردن کامل VPN، سرور دیگری را امتحان کنید.
در یک VPN به دنبال چه باشید
این یک فهرست کوتاه و کاربردی است:
- پروتکل‌های مدرن. WireGuard گزینه‌ای مدرن و پرکاربرد است. نوشتهٔ توضیحی ما دربارهٔ WireGuard و پروتکل‌های مدرن VPN شرح می‌دهد که چگونه کار می‌کند.
- سیاست روشن دربارهٔ ثبت داده‌ها. بخوانید ارائه‌دهنده می‌گوید چه چیزهایی را ثبت می‌کند و چه چیزهایی را نه.
- کلید قطع اضطراری (kill switch). اگر تونل قطع شود، kill switch نمی‌گذارد ترافیک بی‌صدا و بدون محافظت از دستگاه شما خارج شود.
- محافظت در برابر نشت. مرورگر شما می‌تواند از طریق WebRTC نشانی IP شما را آشکار کند. آن را با آزمون نشت WebRTC بسنجید و بخوانید چگونه IP و نشت WebRTC خود را بررسی کنید.
- اپلیکیشن برای دستگاه‌هایی که واقعاً استفاده می‌کنید. گوشی، تلویزیون و رایانه، و در حالت ایده‌آل همه زیر یک حساب.
رویکرد VPNRice
VPNRice برای Android، Android TV، iPhone و iPad و Windows اپلیکیشن دارد و افزون بر آن، افزونه‌های Chrome و Firefox را ارائه می‌کند که ترافیک مرورگر شما را از طریق سرورهای VPNRice عبور می‌دهند (این افزونه‌ها خودشان رمزنگاری اضافه نمی‌کنند؛ سایت‌هایی که با HTTPS باز می‌کنید همچنان به‌صورت سرتاسری رمزنگاری‌شده می‌مانند). اپلیکیشن‌ها سه پروتکل در اختیار می‌گذارند: WireGuard، RiceGuard (همان WireGuard با لایهٔ اضافی مبهم‌سازی بسته‌ها) و RiceGuardX (پروتکلی مبتنی بر TLS)، به‌همراه حالت خودکار (Auto) که به جای شما انتخاب می‌کند. اپلیکیشن Windows گزینه‌های WireGuard، RiceGuardX و Auto را ارائه می‌کند.
با یک لمس وصل می‌شوید و اپلیکیشن به‌طور خودکار سروری را از میان سرورهای 39 کشور انتخاب می‌کند. از دیگر امکانات می‌توان به مسدودسازی تبلیغات و ردیاب‌ها در اپلیکیشن‌ها (در برخی طرح‌ها)، kill switch (که در Android از تنظیم Always-on VPN خودِ Android استفاده می‌کند) و انتخاب اپلیکیشن‌ها به‌صورت جداگانه در Android و Windows اشاره کرد. سرورهای VPNRice وب‌سایت‌هایی که باز می‌کنید، درخواست‌های DNS شما یا ترافیکتان را ثبت نمی‌کنند.
وقتی بدانید VPN چه چیزهایی را پوشش می‌دهد، لایه‌ای ساده و سودمند از محافظت است. اگر دوست دارید امتحانش کنید، می‌توانید VPNRice را برای دستگاه‌هایتان دانلود کنید و با طرح رایگان شروع کنید.