Wi-Fi رایگان همه‌جا هست: کافی‌شاپ‌ها، فرودگاه‌ها، هتل‌ها، قطارها، کتابخانه‌ها و مراکز خرید. استفاده از آن راحت است و بیشتر وقت‌ها هم اتفاق بدی نمی‌افتد. اما شبکهٔ عمومی میان شما و غریبه‌ها مشترک است و افرادی آن را اداره می‌کنند که نمی‌شناسیدشان؛ برای همین بهتر است چند عادت ساده را در خودتان ایجاد کنید.
این راهنما خطرهای واقعی را به زبان ساده توضیح می‌دهد، می‌گوید چه چیزهایی از پیش از شما محافظت می‌کنند و یک فهرست کوتاه ارائه می‌دهد که می‌توانید هر بار هنگام اتصال از آن پیروی کنید.
Wi-Fi عمومی چه فرقی دارد
در خانه، روتر در اختیار شماست، رمز را خودتان تعیین می‌کنید و می‌دانید چه کسانی وصل‌اند. در Wi-Fi عمومی هیچ‌کدام از این‌ها صدق نمی‌کند:
- نمی‌دانید چه کسی شبکه را اداره می‌کند و تنظیم و به‌روزرسانی آن با چه دقتی انجام شده است.
- شبکه را با همهٔ کسانی که اطراف‌تان هستند شریک‌اید. در شبکه‌ای که بد پیکربندی شده، ممکن است کاربران دیگر بتوانند دستگاه شما را ببینند یا سعی کنند به آن وصل شوند.
- بسیاری از شبکه‌های عمومی باز هستند، یعنی اصلاً رمز ندارند. در یک شبکهٔ باز سنتی، ترافیک میان دستگاه شما و نقطهٔ دسترسی توسط خود Wi-Fi رمزگذاری نمی‌شود.
- هر کسی می‌تواند شبکه‌ای با نامی باورپذیر بسازد، مثلاً «Airport_Free_WiFi»، و منتظر بماند تا مردم به آن وصل شوند.
HTTPS از پیش چه چیزی را محافظت می‌کند
خبر خوب این است که بیشتر وب‌سایت‌ها و اپ‌ها امروز از HTTPS استفاده می‌کنند که اتصال میان دستگاه شما و سایت را رمزگذاری می‌کند. راهنمای Surveillance Self-Defense سازمان EFF یادآوری می‌کند که چون بیشتر ترافیک وب اکنون با HTTPS رمزگذاری می‌شود، استفاده از VPN در Wi-Fi عمومی دیگر برای همه به اندازهٔ گذشته ضروری نیست.
HTTPS از محتوا محافظت می‌کند: صفحه‌هایی که در یک سایت باز می‌کنید، آنچه در فرم‌ها تایپ می‌کنید، پیام‌ها و رمزهای عبورتان. سایت‌ها همچنین می‌توانند از HTTP Strict Transport Security (HSTS) که در RFC 6797 تعریف شده استفاده کنند تا به مرورگر شما بگویند همیشه با اتصال امن به آن‌ها وصل شود؛ این کار تنزل دادن اتصال شما به یک اتصال ناامن را برای دیگران دشوارتر می‌کند.
آنچه HTTPS پنهان نمی‌کند، فراداده (متادیتا) است. EFF توضیح می‌دهد که افرادی که در مسیر قرار دارند معمولاً هنوز می‌توانند نام دامنه‌هایی را که بازدید می‌کنید و زمان بازدیدتان را ببینند، و همچنین حجم صفحه‌ها و فایل‌ها را. در Wi-Fi عمومی، این «مسیر» شامل گردانندهٔ شبکه و، اگر شبکه بد تنظیم شده باشد، احتمالاً کاربران دیگر هم می‌شود.
خطرهای واقعی
هات‌اسپات‌های جعلی
عملی‌ترین خطر، وصل شدن به شبکهٔ اشتباه است. یک هات‌اسپات جعلی با نامی باورپذیر به گرداننده‌اش اجازه می‌دهد فرادادهٔ شما را ببیند، صفحه‌های ورود جعلی نشان‌تان دهد یا شما را به سمت دانلودهای مخرب هل دهد. همیشه نام دقیق شبکه را از کارکنان یا تابلوهای رسمی بپرسید و مطمئن شوید.
صفحه‌های ورود (captive portal) جعلی
بسیاری از شبکه‌های عمومی پیش از اینکه بتوانید وب‌گردی کنید یک صفحهٔ ورود نشان می‌دهند. مهاجمان می‌توانند از این صفحه‌ها تقلید کنند تا نشانی ایمیل، رمز عبور یا اطلاعات کارت بانکی جمع کنند. صفحهٔ ورود واقعی یک کافه به‌ندرت چیزی بیش از پذیرفتن شرایط استفاده یا وارد کردن کدی از روی رسیدتان می‌خواهد.
اپ‌ها و سرویس‌های بدون رمزگذاری
همهٔ اپ‌ها محتاط نیستند. اپ‌های قدیمی، دستگاه‌های هوشمند و برخی سرویس‌های داخلی ممکن است هنوز اطلاعات را بدون رمزگذاری بفرستند. در یک شبکهٔ مشترک، این ترافیک ممکن است در معرض دید قرار بگیرد.
دیده شدن دستگاه شما
اگر اشتراک‌گذاری فایل یا کشف شبکه (network discovery) روشن باشد، دیگران در همان شبکه ممکن است دستگاه شما را ببینند. این در خانه اشکالی ندارد، اما در سالن انتظار فرودگاه نه.
نگاه کردن از روی شانه
همهٔ خطرها فنی نیستند. اینکه کسی از پشت سرتان رمز عبور یا شمارهٔ کارت‌تان را ببیند، مشکلی قدیمی در مکان‌های شلوغ است.
امنیت جدیدتر Wi-Fi، هر جا موجود باشد، کمک می‌کند
خود Wi-Fi هم در حال بهتر شدن است. Wi-Fi Alliance استاندارد WPA3 را نسل فعلی امنیت Wi-Fi معرفی می‌کند و Wi-Fi Enhanced Open را راهی برای فراهم کردن رمزگذاری داده بدون نیاز به احراز هویت در شبکه‌های باز می‌داند؛ پیشرفتی نسبت به شبکه‌های باز سنتی که هیچ محافظتی نداشتند. پشتیبانی از این قابلیت‌ها هم به شبکه بستگی دارد و هم به دستگاه شما، پس هنوز نمی‌توانید همه‌جا روی آن حساب کنید.
فهرست بررسی شما برای Wi-Fi عمومی
پیش از اتصال
- نام شبکه را تأیید کنید، از کارکنان یا از روی تابلوی چاپی. مراقب نام‌های تقریباً مشابه باشید.
- دستگاه و اپ‌هایتان را به‌روز کنید. از جمله توصیه‌های اصلی NCSC نصب آخرین به‌روزرسانی‌های نرم‌افزار و اپ‌هاست، چون این به‌روزرسانی‌ها مشکلات امنیتی را که مهاجمان به آن‌ها تکیه می‌کنند برطرف می‌کنند.
- اتصال خودکار به شبکه‌های باز را خاموش کنید تا گوشی‌تان بی‌صدا به شبکه‌ای که صرفاً نامی رایج دارد وصل نشود.
- اشتراک‌گذاری فایل و کشف شبکه را خاموش کنید. در Windows، نمایهٔ شبکهٔ «Public» (عمومی) را انتخاب کنید.
در زمان اتصال
- پیش از تایپ رمز عبور یا اطلاعات پرداخت، HTTPS را بررسی کنید. مرورگر شما یک قفل یا نشانگری مشابه نمایش می‌دهد.
- به صفحه‌های ورودی که بیش از حد لازم اطلاعات می‌خواهند مشکوک باشید، مثلاً رمز عبور سرویس‌های دیگر.
- از نصب نرم‌افزار یا به‌روزرسانی‌ای که یک صفحهٔ شبکه از شما می‌خواهد دانلود کنید خودداری کنید.
- برای حساب‌های مهم، تأیید دومرحله‌ای را فعال کنید. NCSC توصیه می‌کند تأیید دومرحله‌ای (2SV) را روشن کنید تا رمز عبور دزدیده‌شده به‌تنهایی کافی نباشد.
- برای ایمیل‌تان رمزی قوی و جداگانه انتخاب کنید؛ این هم یکی دیگر از توصیه‌های NCSC است، چون از ایمیل شما می‌توان برای بازنشانی حساب‌های دیگرتان استفاده کرد.
وقتی کارتان تمام شد
- اگر قرار نیست دوباره برگردید، شبکه را در تنظیمات Wi-Fi فراموش کنید (Forget).
- در هر رایانهٔ مشترک یا عمومی از حساب‌هایتان خارج شوید.
VPN در Wi-Fi عمومی کجا کمک می‌کند
VPN جای عادت‌های بالا را نمی‌گیرد، اما در شبکه‌هایی که به آن‌ها اعتماد ندارید لایهٔ مفیدی اضافه می‌کند. وقتی VPN روشن است:
- گردانندهٔ Wi-Fi و کاربران دیگر فقط می‌بینند که شما به یک سرور VPN وصل هستید، نه اینکه از چه سایت‌هایی بازدید می‌کنید.
- اپ‌هایی که رمزگذاری درستی ندارند، در فاصلهٔ میان دستگاه شما و سرور VPN محافظت می‌شوند.
- وب‌سایت‌ها به جای نشانی عمومی کافه یا هتل، نشانی IP سرور VPN را می‌بینند.
EFF این‌طور بیان می‌کند: اگر لازم است از یک شبکهٔ عمومی که به آن اعتماد ندارید استفاده کنید و VPNی دارید که به آن اعتماد دارید، VPN ممکن است مفید باشد. اپ VPN را هم مثل هر نرم‌افزار امنیتی دیگری به‌روز نگه دارید.
کلید قطع اضطراری (kill switch) به‌ویژه در Wi-Fi عمومی اهمیت دارد. این شبکه‌ها اغلب قطع و دوباره وصل می‌شوند و kill switch جلوی خروج ترافیک بدون محافظت از دستگاه شما را در این فاصله می‌گیرد. در Android، اپ‌های VPN می‌توانند از تنظیم Always-on VPN سیستم همراه با گزینهٔ «Block connections without VPN» (مسدود کردن اتصال‌های بدون VPN) استفاده کنند؛ همان‌طور که در Android Help توضیح داده شده، این گزینه‌ها را در تنظیمات VPN پیدا می‌کنید.
استفاده از VPNRice در شبکه‌های عمومی
VPNRice دقیقاً برای همین موقعیت‌های روزمره طراحی شده است:
- اتصال با یک لمس. اپ به‌طور خودکار از میان سرورهایی در 39 کشور یک سرور انتخاب می‌کند.
- Kill switch. در اپ‌ها موجود است؛ در Android به تنظیم Always-on VPN خود Android متکی است.
- مسدودسازی تبلیغات و ردیاب‌ها. مسدودسازی تبلیغات و ردیاب‌ها در اپ‌ها، هر جا برای اشتراک شما در دسترس باشد، ردیاب‌هایی را که شما را از سایتی به سایت دیگر دنبال می‌کنند کاهش می‌دهد.
- انتخاب خودکار پروتکل. کیفیت Wi-Fi عمومی بسیار متفاوت است. اگر اتصالی خوب کار نکند، حالت Auto می‌تواند به پروتکل دیگری برود (در Android و Windows این شامل RiceGuardX مبتنی بر TLS هم می‌شود).
- اپ برای دستگاه‌های شما. Android، iPhone و iPad، Windows و Android TV، به‌علاوهٔ افزونه‌های Chrome و Firefox که ترافیک مرورگر شما را از طریق سرورهای VPNRice عبور می‌دهند. این افزونه‌ها خودشان رمزنگاری اضافه نمی‌کنند (سایت‌هایی که با HTTPS باز می‌کنید همچنان به‌صورت سرتاسری رمزنگاری‌شده می‌مانند)، پس در Wi-Fi عمومی اپ کامل VPNRice را روشن کنید که همهٔ ترافیک دستگاه را رمزنگاری می‌کند.
پس از اتصال، می‌توانید با ابزار IP من چیست که وضعیت «امن» یا «در معرض» را نشان می‌دهد مطمئن شوید ترافیک‌تان از VPNRice عبور می‌کند، و با اجرای آزمون نشت WebRTC مرورگرتان را هم بررسی کنید.
خلاصه
Wi-Fi عمومی به‌خودی‌خود خطرناک نیست، اما مشترک و ناشناخته است. نام شبکه را تأیید کنید، دستگاه‌تان را به‌روز نگه دارید، به HTTPS تکیه کنید، تأیید دومرحله‌ای را روشن کنید و اشتراک‌گذاری را خاموش کنید. برای شبکه‌هایی که به آن‌ها اعتماد ندارید، یک VPN مورد اعتماد هم اضافه کنید.
برای رفتن بعدی به کافه آماده‌اید؟ VPNRice را دانلود کنید و پیش از وصل شدن به شبکه آن را روشن کنید.