Năm 2026, người dân Iran trải qua hai đợt cắt Internet trên toàn quốc: một đợt trong các cuộc biểu tình tháng 1 và một đợt dài hơn nhiều, bắt đầu khi chiến tranh nổ ra cuối tháng 2 và kéo dài 88 ngày. Khi kết nối quốc tế trở lại vào cuối tháng 5, không phải ai cũng được hưởng như nhau. Một mô hình mới xuất hiện: một số người dùng được duyệt có truy cập gần như bình thường, còn phần đông vẫn bị hạn chế nặng.

Bài này tóm lại những gì đã xảy ra, các tổ chức giám sát độc lập đo đạc ra sao và truy cập "phân tầng" có nghĩa là gì trong đời sống hằng ngày. Nguồn của chúng tôi bao quát các sự kiện đến đầu tháng 6/2026; chúng tôi không tìm thấy thông tin đáng tin cậy về tình hình từ tháng 8 đến tháng 10/2026, nên mọi nội dung dưới đây nên hiểu là "tính đến tháng 6/2026".

Hai đợt cắt mạng trong một năm

Theo Al Jazeera, đợt mất mạng đầu tiên kéo dài khoảng 20 ngày, diễn ra trong các cuộc biểu tình đẫm máu trên cả nước hồi tháng 1/2026. Số liệu đo của công ty giám sát mạng Kentik, được Filterwatch dẫn lại, lấy mức lưu lượng trước ngày 8/1/2026 làm mốc dịch vụ bình thường.

Al Jazeera cho biết đợt cắt thứ hai bắt đầu ngày 28/2/2026, khi cuộc chiến với Mỹ và Israel nổ ra. Ngày 28/7/2026, Cloudflare, đơn vị công bố dữ liệu lưu lượng qua dịch vụ Radar, mô tả đây là đợt cắt mạng 88 ngày "khiến cả nước gần như hoàn toàn mất kết nối". Al Jazeera gọi đó là đợt cắt Internet toàn quốc dài nhất thế giới vào thời điểm ấy, ảnh hưởng tới hơn 90 triệu người, và những người này chỉ còn dùng được mạng nội địa (intranet) chậm, chập chờn. Chính phủ nói việc cắt mạng là cần thiết để ngăn Mossad của Israel và các "tác nhân gây hại" khác.

Khôi phục bắt đầu thế nào vào cuối tháng 5

Filterwatch, dự án theo dõi tự do Internet ở Iran, trình bày trình tự sự việc trong báo cáo ngày 1/6/2026:

  • 12/5: Tổng thống Masoud Pezeshkian lập Uỷ ban Đặc biệt về Tổ chức và Quản trị Không gian mạng.
  • 25/5: Uỷ ban thông qua việc khôi phục, với 9 phiếu thuận và 2 phiếu chống.
  • 26/5: Việc khôi phục được công bố. Cùng ngày, Toà án Công lý Hành chính ra lệnh tạm thời đình chỉ nghị quyết của uỷ ban.
  • 26–29/5: Lưu lượng bắt đầu quay lại.

Các phép đo độc lập cho kết quả khớp nhau. Cloudflare ghi nhận dấu hiệu khôi phục đầu tiên ngày 26/5; đến 27/5, lưu lượng đạt 40% mức trước khi mất mạng. Sau đó con số lên tới 90% rồi ổn định quanh 59%. Cloudflare lưu ý mức này "khớp với lưu lượng chúng tôi thấy hồi tháng 2", nghĩa là kết nối quay về mức nền vốn đã bị hạn chế chứ không trở lại bình thường. Dữ liệu của Kentik, được Filterwatch dẫn lại, cho thấy lưu lượng quốc tế đạt khoảng 60% mức trước ngày 8/1 vào khoảng 28–29/5 (báo cáo nêu cả hai ngày).

Internet "phân tầng" là gì

Filterwatch gọi tình hình sau đợt cắt mạng là "mô hình kiểm soát Internet lai kiểu mới, kết hợp kết nối bề ngoài vẫn có với các hạn chế kéo dài đối với truy cập thực chất". Trên thực tế, bạn truy cập được đến đâu tuỳ vào bạn là ai.

  • Internet Pro. Theo Al Jazeera, dịch vụ này do Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao khởi động và nhà nước phân phối. Qua đó, người dùng vào được Telegram, WhatsApp và ChatGPT, còn YouTube và gần như mọi dịch vụ quốc tế khác vẫn bị chặn. Giá cao gấp nhiều lần các gói thông thường, và một số đơn vị có liên hệ với nhà nước còn bán lại quyền truy cập với giá gấp nhiều lần giá chính thức. Dịch vụ nhắm tới doanh nghiệp, giảng viên đại học, luật sư và các nhóm khác mà nhà nước coi là đủ điều kiện.
  • "SIM trắng". Filterwatch cho biết người dùng các SIM này, cùng người dùng Internet Pro, có thể vào các trang quốc tế mà hầu như không bị gián đoạn, trong khi người dùng bình thường vẫn chịu hạn chế nghiêm trọng.
  • Tất cả những người còn lại. Người dùng bình thường bị bỏ lại ở mức nền hạn chế. Theo Al Jazeera, ngay cả người đứng đầu ngành tư pháp Gholam-Hossein Mohseni-Ejei cũng thừa nhận việc triển khai Internet Pro thiếu nhất quán.

Khôi phục một phần có ý nghĩa gì với người dùng

Có lại mạng chưa có nghĩa là mạng dùng được. Filterwatch cho biết:

  • Chất lượng mạng vẫn kém trong 48 giờ đầu, với lưu lượng UDP (giao thức nhiều app gọi điện và video dùng) bị gián đoạn, kết nối TCP không ổn định và lỗi DNS.
  • Thông báo đẩy gửi qua dịch vụ Firebase của Google bị lỗi, nên app có thể không báo cho bạn khi có tin nhắn mới.
  • Xác minh qua SMS của Google ngừng hoạt động với người dùng ở trong Iran, có thể khiến bạn không đăng nhập hay khôi phục được tài khoản.
  • Trong một khảo sát của Filterwatch, 78% người trả lời cho rằng việc truy cập là không công bằng. Người trả lời cho biết bị thua lỗ kinh doanh và giảm thu nhập (47,5%), việc học bị gián đoạn (36,1%), ít tiếp cận tin tức thế giới hơn (31,9%) và hạn chế liên lạc với gia đình, bạn bè (30,7%).

Luật nói gì về VPN

Theo RFE/RL, tháng 2/2024, một chỉ thị của Hội đồng Tối cao về Không gian mạng, có sự phê chuẩn của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, cấm dùng VPN trừ khi được cho phép rõ ràng. RFE/RL cho biết sắc lệnh không hình sự hoá việc dùng VPN, và các chuyên gia nói văn bản không làm rõ hậu quả với người không tuân thủ. Chúng tôi không tìm thấy nguồn mới hơn làm rõ mức phạt. Quy định có thể thay đổi nhanh, vì vậy hãy kiểm tra quy định hiện hành qua nguồn tin địa phương đáng tin cậy hoặc hỏi luật sư.

Các bước thiết thực, hợp pháp

  • Chuẩn bị cách khôi phục tài khoản trước khi cần. Vì xác minh qua SMS có thể hỏng, hãy thiết lập các phương án khôi phục khác nếu dịch vụ hỗ trợ, như mã dự phòng cất giữ ngoại tuyến hoặc app xác thực.
  • Tự mở app kiểm tra tin nhắn nếu thông báo im bặt; có thể chỉ là thông báo đẩy bị lỗi, chưa chắc đã không ai nhắn cho bạn.
  • Giữ bản sao ngoại tuyến của giấy tờ quan trọng, danh bạ và tệp công việc.
  • Cẩn thận với lời mời mua "quyền truy cập". Al Jazeera đưa tin có chuyện bán lại quyền truy cập với giá bị thổi lên. Người bán không chính thức và app lạ cũng có thể là lừa đảo hoặc chứa mã độc.
  • Hiểu kết nối của bạn đang lộ ra gì. Các công cụ IP của tôi là gì và Tra cứu địa chỉ IP cho thấy trang web nhìn thấy địa chỉ, nhà mạng và quốc gia nào, giúp lý giải vì sao một dịch vụ đối xử với kết nối của bạn như vậy.
  • Kiểm chứng tin tức qua hơn một nguồn độc lập có ghi ngày, nhất là khi kết nối đang thay đổi, lúc tin đồn lan rất nhanh.

Điểm chính

  • Iran có một đợt cắt mạng khoảng 20 ngày vào tháng 1/2026 và một đợt 88 ngày từ 28/2 đến cuối tháng 5/2026.
  • Việc khôi phục chỉ đưa lưu lượng về mức tháng 2 vốn đã bị hạn chế, chứ không về mức bình thường: khoảng 59% mức trước đợt cắt theo Cloudflare, và khoảng 60% mức trước tháng 1 theo Kentik.
  • Truy cập trở nên phân tầng: người dùng Internet Pro và "SIM trắng" được truy cập tốt hơn nhiều so với tất cả những người khác.
  • Một chỉ thị năm 2024 cấm dùng VPN không được phép; theo RFE/RL, chỉ thị không hình sự hoá việc này và mức phạt chưa rõ ràng.
  • Tính đến tháng 6/2026, tình hình vẫn biến động; hãy xem các nguồn có ghi ngày để biết thay đổi sau đó.